۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ – بر اساس پژوهش جدیدی که بر اساس دادههای ثبتشده در سطح ملی کشورهای دانمارک، سوئد و نروژ انجام شد و در نشست سالانه انجمن اروپایی مطالعه دیابت (EASD) در میلان، ایتالیا (۲۸ سپتامبر تا ۲ اکتبر) ارائه گردید، هیچ ارتباطی بین مصرف سماگلوتاید و سرطان پانکراس وجود ندارد. این مطالعه ایمنی که پس از اعطای مجوز دارو به درخواست نهادهای ناظر انجام شد، توسط پروفسور آنتون پوتگارد، استاد دانشگاه جنوب دانمارک در اودنسه و همکارانش ارائه گردید.
سماگلوتاید، یک آگونیست گیرنده پپتید شبهگلوکاگون-۱ (GLP-1RA) است که برای درمان دیابت نوع ۲ (T2DM) و مدیریت وزن تجویز میشود. پیش از این، فرضیهای مبنی بر وجود خطر سرطان پانکراس برای داروهای ضددیابتیِ تقلیدکننده اینکرتین، از جمله داروهای GLP-1RA، مطرح شده بود.
این فرضیه از سیگنالهای ایمنی اولیه در سیستمهای گزارش عوارض جانبی و مطالعات پیشبالینی بر روی جوندگان نشأت گرفته بود که تغییرات سلولی در بافت پانکراس را نشان میدادند. از آنجایی که داروهای GLP-1پانکراس را تحریک میکنند و در گزارشهای موردی اولیه، گاهی با پانکراتیت حاد مرتبط بودند، محققان این سوال را نیز مطرح کرده بودند که آیا التهاب مزمن میتواند در نهایت خطر سرطان را افزایش دهد یا خیر.
به عنوان بخشی از فرآیند اصلی تاییدیه سماگلوتاید (Wegovy/Ozempic)، نهادهای ناظر درخواست یک مطالعه ایمنی پس از مجوز را کردند تا خطر سرطان پانکراس مرتبط با مصرف سماگلوتاید را در مقایسه با سایر داروهای غیر اینکرتینی که برای درمان دیابت نوع ۲ استفاده میشوند، برآورد کنند.
پژوهشگران با استفاده از ثبتهای ملی سلامت در دانمارک، سوئد و نروژ، یک مطالعه کوهورت «مقایسهگر فعال» بر روی «کاربران جدید» انجام دادند. آنها خطر ابتلا به سرطان پانکراس را در کاربران جدید سماگلوتاید برای دیابت نوع ۲، در مقایسه با کاربران جدیدِ همسان از داروهای ضددیابتی غیر اینکرتینی (سولفونیلاوره، مهارکنندههای SGLT-2یا انسولین) بررسی کردند. بیماران واجد شرایط، سماگلوتاید یا یک مقایسهگر فعال را دریافت کرده و حداقل دو نسخه در سال اول مصرف کرده بودند. دوره پیگیری یک سال پس از شروع درمان آغاز شد.
پیامد اصلی، تشخیص جدید سرطان پانکراس بود. نسبت خطر (HR) و تفاوت در نرخ بروز (IRD) مختص هر کشور برآورد شد و با استفاده از متآنالیز اثرات ثابت در کشورهای مختلف تجمیع گردید. محققان برای ارزیابی استحکام یافتهها، تحلیلهای حساسیت و مکمل گستردهای انجام دادند.
در مجموع، ۹۷,۴۶۴ کاربر سماگلوتاید وارد مطالعه شدند که ویژگیهای بیماران در مقایسه با گروه کنترلِ همسان، بهخوبی متعادل بود. در میان کاربران سماگلوتاید، میانه سنی بین ۵۹ تا ۶۲ سال بود و میانگین دوره پیگیری پس از دوره وقفه یکساله، ۱.۴۰ تا ۱.۸۵ سال بود.
در مجموع، ۱۳۱ مورد سرطان پانکراس در میان کاربران سماگلوتاید و ۱۲۳ مورد در میان کاربران مقایسهگر فعال (در مجموع ۱۶۷,۳۹۹ و ۱۴۰,۳۰۶ نفر-سال پیگیری) رخ داد. نرخ بروز در هر دو گروه در کشورهای مختلف مشابه بود و در میان کاربران سماگلوتاید بین ۰.۶۴ تا ۰.۹۱ در هر ۱,۰۰۰ نفر در سال، و در میان کاربران مقایسهگر بین ۰.۸۰ تا ۰.۹۸ در هر ۱,۰۰۰ نفر در سال بود.
استفاده از سماگلوتاید در هیچیک از کشورها در مقایسه با مقایسهگرهای فعال، با افزایش خطر سرطان پانکراس همراه نبود (نسبت خطر [HR]: ۱.۰۰ [فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰.۶۶–۱.۵۱] در دانمارک، ۰.۸۲ [فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰.۵۶–۱.۲۲] در سوئد و ۰.۹۱ [فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰.۵۵–۱.۵۱] در نروژ). برآوردهای تجمیعی نیز هیچ افزایش خطری را نشان ندادند ( HRتجمیعی: ۰.۹۱ [فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰.۷۱–۱.۱۶] و تفاوت نرخ بروز [IRD]:۰.۱۰- [فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰.۳۱- تا ۰.۱۰] در هر ۱,۰۰۰ نفر-سال).
هیچ اثر تجمعی مبتنی بر دوز یا مدتزمان مصرف مشاهده نشد ( HRتجمیعی برای دوز بالا: ۰.۷۴ [فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰.۴۰–۱.۴۰]؛ HRتجمیعی برای مدتزمان طولانی: ۰.۷۹ [فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰.۳۷–۱.۶۹]). تحلیلهای حساسیت و مکمل نیز بهطور مداوم عدم افزایش خطر را نشان دادند.
پروفسور پوتگارد، نتیجه گیری کرد که «این مطالعه جامع که با استفاده از دادههای ثبتشده ملی از سه کشور انجام شد، هیچ افزایش خطری برای سرطان پانکراس با مصرف سماگلوتاید در مقایسه با سایر داروهای کاهنده گلوکز که در مراحل مشابه درمان دیابت نوع ۲ استفاده میشوند، نیافت.»
وی افزود: «این نتیجه با عدم وجود اثر دوز-پاسخ یا مدتزمان-پاسخ، همسانی یافتهها در کشورهای مختلف و نتایج گسترده تحلیلهای حساسیت تأیید شد. این یافتهها همچنین با شواهد خارجی موجود همسو بوده و شواهد مبنی بر اینکه سماگلوتاید خطر سرطان پانکراس را افزایش نمیدهد، تقویت میکند.»
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-09-mandated-link-semaglutide-pancreatic-cancer.html